Həmid Arğış
(Bu hekayəni "İran" ruznaməsinin Azərbaycan millətinə yazdığı
tohin qarşısında meydana çıxan və varlıqlarını müdafiədə canlarını verən
şəhidlərə ithaf edirəm)
- Keç içəri!..
Dəmir qapıya tərəf döndü. Qısa dəmir qapının orta hissəsində olan balaca
dəriçədən içəri baxdı. Qaranlıq barmaqlıqlar arasından o kiçik mühəvvətəyə
süzürdü. O mühəvvətəni işıqlandıran elektrik lampanın işığı nədənsə o bacadan o
tərəfə getməyə cürət tapmırdı. Sağ əli ilə qapını yavaşca itələdi. Qaranlıq
qaynayırdı önündə
- Keç içəri!
Yüzbaşının kobud səsi bir daha qalxdı. Geri dönüb yüzbaşı, onun kənarında duran
onbaşı və qısa boylu, qara bənizli əsgərə baxdı.
- Bu iti baxışların bu qaranlıqda parlaması olmayacaq. Gir içəri! deyərək,
gülümsədi yüzbaşı.
Bədənin azca kənara əyərək, qaranlığa addım atdı.
- Sən bu qapıdan keçməyə başını əyməsən də, ancaq başını aşağı əyməyə çoxlu yol
var
Gənc və yeniyetmə idi. Qırmızı ləkələr düşmüş ağ köynəyinin iki düyməsi sökülüb
düşmüşdü. Ağ sinəsi ilk baxışda gözə çarpırdı. Həyatında ilk dəfə əmniyyət
məmurları ilə üz-üzə gəlirdi. İçində mübhəm və gizlin bir qorxu olsa da, nədənsə
heç vecinə almırdı. Ürəyində əzəmətli bir qürur hissi yaşatmışdı bu gün. Bu
üzdən onbaşının bu son sözlərini sadəcə bir təbəssümlə cavablayıb yalın
ayaqlarla içəri girdi
* * *
Yadına gələndən şəhərin bu əsli xiyavanını belə izdihamlı, belə əmniyyəti bir
atmosferdə görməmişdi. Odsöndürən maşınları ilk dəfə xiyavanda dayanmış gördü.
Polis məmurları toplananlardan daha çox nəzərə gəlirdi. Sıraya düzülmüş və
təpədən dırnağacan yaraqlanmış polis məmurları nədənsə bir zadı bəkləyən kimi
ətraflarına baxırdılar. Piyada yolları olduqca izdihamlı və qalabalıq görünürdü.
Baxışlarda heyrət, nadinclik və üsyan dalğalanırdı
- Ancaq inqilabda da bu şəhərdə belə bir vəziyyət görmədim mən heç! Bilmirəm, bu
da bir inqilab olacaq, ya gələcək inqilabın ilk qığılcımıdır
- Ata, hamı sakit görünür. Sadəcə bir etiraz toplantısıdır.
- Yox, yox, heç yanılma! Bir millətin varlığı və namusu ləkələnəndə, sanmıram
sadə bir etiraz kimi millət davransın. Baxışlara bax! Hamı bir zadı güdər
kimidir. Bu, partlamaya hazır bir vulkandır. İllərdir içəridə coşub od və
alovunu birikdirib. Partlayırsa, kimsə qabağın almağa qadir olmayacaq. Bu
qəziyyədə millətin kimliyinə tohin olunub
Onların sözlərini ixtiyarsız dinləməyə neçə an izdihamın içində dayandı. Sonra
xiyavanın aşağı tərəfinə gündəlik satan putkaya tərəf addımladı
* * *
Çublanmış bədəni olduqca ağrıyırdı. Qollarında heç bir hiss gücü duymurdu.
Partlamış sol gözündən axan qan ağzının qanı ilə qarışıb köynəyini tilit qan
etmişdi. Daxmanın qaranlığında nə durumda olduğunu düşünə bilmirdi. Sadəcə
bədəninin neçə yerdən yaralanmasını düşünürdü. Behal və susqun daxmanın bəlli
olmayan bir tərəfində bükülü qalmışdı. Bədəni yavaş-yavaş üşüməyə başlamışdı...
Neçə an öncə iki yandan buna görənlərin pıçıltı səslərini azacıq eşidirdi:
- Durum ağırlaşır
Tutub öldürməklə də qorxuram, ortalığın bu pozğunluğu
düzəlməsin.
- Başqa şəhərlərdən gələn güzarişlərə görə, vəziyyət bundan daha da gərgindir.
Bəzi şəhərlərdə cavanlar sinələrin açıb polis məmurlarına: "Vurun sinəmizdən!"
deyirlər. Neçə nəfəri də sinəsindən vurublar. Bir neçə arvad-uşaq da ölüb.
- Əlimizdən bu gəlir ancaq. Tehrandan gələn dəsturlar bu hərəkətlərin tezliklə
qurtulmasın istəyir. Azərbaycan şəhərlərinə özəl məmurlar göndərilib. Mərkəz özü
bu hərəkətləri kontrol etmək istəyir. Bütün əmniyyət orqanları ağır basqı
altındadırlar. Sanıram, qoymayalar bu etirazlar çox davam etsin. Məmləkətin
insicamı pozulmaqdadır. Bir də
bunlar! Bunlar buradan canlı çıxmamalıdırlar. Ən
azı bu tezliklə bunları buraxmaq olduqca xətərlidir. Bu, təkid edilmiş dəsturdur
üstən
Səslər uzaqlaşırdı. Düşünürdü onlar gedirlər. Ancaq təkcə görə bilən gözü
get-gedə ağırlaşırdı. Bədəninin tamam hissəsi ağırlaşmışdı. Alnının ortasında
birikirdi tamam ağrısı. Başında çılğın səslər, qışqırtılar, qavalamalar,
vurmalar və açılan qurşunların səsləri sinema filmi kimi təkrar-təkrar
fırlanırdı
* * *
Alovlar içində "İran" kəlməsini aydınca oxuya bildi. Gündəlikdən alışan odun
ətrafı olduqca izdihamlı və qalabalıq idi. Neçə nəfər yerə tökülmüş yarıyanıq
kağazları ayaqlayır və tüpürürdülər. Hər tərəfdən "Yaşasın!" alqışları göyə
ucalırdı.
Xiyavanı camaat tamam doldurmuşdu. Polis məmurları çox izdihamlı yerlərdən
azacıq fasilə ilə durmuşdular. Neçə polis məmuru şəxsi geyimdə camaatdan film
çəkirdilər
"Mənim dilim ölən deyil, fars dilinə dönən deyil!", "Yaşasın Azərbaycan! Məhv
olsun istibdad!", "Ölüm olsun şovinizmə!" şüarları hər tərəfdən ucalmışdı. Bir
an özünü o izdihamların arasında gördü. Yumruqları düyünlənmişdi. Sinə gərmişdi.
"Yaşasın Azərbaycan!" bağırırdı
* * *
- Çoxdandır daha inləməsi kəsilib. Olmaya, bu da əbədilik dincəlib?! uca boylu
onbaşı gülümsədi.
- Sanmıram, masa arxasında oturan qısa boylu əsgər dedi, bunu o qədər
döymədilər ki! Sadəcə neçə dəfə çubladılar
Neçə ləhzə susur.
- Hələ düşünürəm, bunlar nədən özlərini bu qədər heç bir zad üstə oda-közə
vururlar
Kimliyi də bəlli deyil bunun. Sadəcə gənc bir oğlan. Minlərcə
xiyavanda gördüyümüzlər kimi. Məndən bir-iki yaş kiçik
Neçə ləhzə sükut hakim olur.
- Ona bir baş çək. Əmniyyət idarəsindən gəlib aparacaqlar. Güzarişdə yazıldığı
əsasda, ən oda-közə vuranlardan biri bu
Masa arxasından qalxıb dəmir qapıya tərəf yeridi. Dəriçədən içəri baxdı.
- Çırağı yandır! onbaşı dedi.
Dəmir qapı dabanı üstə dolanıb açıldı.
- Düşünürəm, baş-gözündən tutub bunun o çublar. Tilit qan içindədir.
- Boş ver bunları! Huşdamı?
Cavab gözləyir onbaşı.
- Onbaşı, bura gəlin. Bura gəlin! əsgər ucadan bağırdı Baxın! Baxın, sanıram
ölmüş
Qanla torpağa qarışmış bədəni böyrü üstə daxmanın təkinə sərilmişdi. Qan
basmamış açıq gözü qapıya tərəf tikili qalmışdı
- Hələ də baxışı iti və parlaqdır onbaşı dodaqaltı mızıldadı.
- Baxın
Baxın! deyə əli ilə onun qanlı barmaqların və sonra önündəki duvarı
göstərdi.
- Bunlar nədir duvarda yazıb?!
Neçə ləhzə daxmanın mərmər duvarı üstə qırmızı boya ilə qarışmış əyri-üyrü
yazıya göz tikdilər. Neçə ləhzə sakit və hərəkətsiz donuq qaldılar. Tərpənməyə
gücləri tükənmişdi sanki
Nəhayət, əsgər başın yazıya tərəf uzatdı. Sınıq-salxaq
oxudu:
"Millət yoludur, haqq yoludur tutduğumuz yol
"